🗣 चौथ्या “मार्गाची” घोषणा

चौथा मार्ग

चौथा मार्ग म्हणजे समाजाचे वास्तववादी मॉडेल.

हे मानवाच्या मूलभूत गरजांवर आधारित आहे. हे मॉडेल इतिहासाच्या दिशेने जाते, कारण यामुळे मानवासाठी अधिक ाधिक चांगल्या दिशेने संक्रमण होऊ शकते. या प्रकारच्या समाजाची स्थापना करण्याचे आणि ते टिकण्याचे साधन म्हणजे नव्या राज्यघटनेच्या माध्यमातून.

वास्तववादी आणि लोकप्रिय राज्यघटना सामाजिक शक्तींमधील खेळाचे नियम, वर्गांमधील संबंध ांची व्याख्या करते. चौथ्या मार्गात, दोन मध्यमवर्गीय शक्ती एकमेकांना सतत सहकार्य आणि विरोध करून संवाद साधतात:एकीकडे क्षुद्र आणि मध्यम भांडवलदार वर्ग आणि दुसरीकडे मजुरी व्यवस्था. त्यातूनच ती संतुलित व्यवस्था बनते. अशा प्रकारे नियंत्रण आणि सामाजिक नियोजनाच्या माध्यमातून एकूणच समाजाचे हित जपताना वैयक्तिक पुढाकार व्यक्त करता येतो.

दोन अटी या राज्यघटनेला शक्य आणि इष्ट बनवतात: अत्यंत संपत्ती नष्ट करणे आणि दारिद्र्य नष्ट करणे. त्यासाठी राज्यघटनेतील नैसर्गिक कायद्याच्या अनुल्लंघनीयतेचा पुनरुच्चार करणे आवश्यक आहे.

सामाजिक शक्तींमधील वाद मिटविण्यासाठी एकूणच जनतेच्या सर्वोच्च लवादाने ही व्यवस्था स्थिर, संतुलित आणि इष्ट बनविली आहे.

सडत चाललेल्या भांडवलशाहीच्या संकटाला आणि पर्यायांच्या अपयशाला सामोरे जाताना चौथ्या मार्गाच्या दिशेने कालप्रमाणे अनेक प्रयत्न आजही अस्तित्वात आहेत: रशिया, चीन आणि पूर्वी डी गॉलचा फ्रान्स किंवा पेरॉनचा अर्जेंटिना.

हे सर्व दृष्टीकोन इतके भिन्न आहेत आणि तरीही ते एकाच दिशेने प्रत्येकासाठी विशिष्ट मार्गांनी एकत्र येतात. इतिहासाच्या वाटचालीने प्रेरित, चौथ्या मार्गाच्या सामाजिक-आर्थिक श्रेष्ठतेने आकर्षित झालेल्या, दोन सामाजिक वर्गांच्या समन्वयाने प्रेरित झालेल्या समाजाच्या मॉडेलचे. लहान व्यवसायांच्या जाळ्याची गतिशीलता आणि केंद्रीकृत समन्वयाच्या सुसूत्रतेतून हे श्रेष्ठत्व उदयास येते.

पण आतापर्यंत हे प्रयत्न अपयशी ठरले आहेत कारण राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय भांडवलदार, माफिया आणि ते लाच देणार् या गरीबांच्या मदतीने त्यांना उलथवून टाकण्यासाठी सर्वकाही करत आहेत.

सर्वांनी मान्यता देणे आणि दीर्घकालीन व्यवहार्य असणे, चौथ्या मार्गाचे समाजाचे मॉडेल मानवाच्या साराशी सुसंगत आहे. त्यासाठी ते शरीराच्या गरजांवर आधारित आहेच, पण त्याहीपेक्षा मानवी आत्म्याच्या गरजांवर आधारित आहे, हे मॅस्लो आणि सिमोन वेल (१९०९-१९४३) यांच्या पिरॅमिडने व्यक्त केले आहे. खरे तर ते सर्वच क्षेत्रांत पहारेकऱ्यांसारखे असतात.

त्यामुळे “माणूस जसा आहे तसा” घेऊन समन्यायी समाज घडवण्याचा, म्हणजे सर्व सामाजिक अतिरेक वगळून नैतिक चौकट बांधण्याचा प्रश्न आहे.

सध्याच्या अनागोंदीतून बाहेर पडण्यासाठी सर्व माणसांना समान असलेली मूलभूत मूल्ये राज्यघटनेत नेमकेपणाने कोरणे आवश्यक आहे. म्हणूनच राज्यघटना ही समाजपरिवर्तनाची पूर्वअट आहे, कारण त्यात मजुरी करणारे आणि देश चालविण्यासाठी सहअस्तित्वात असलेले क्षुद्र भांडवलदार या दोन वर्गांमधील सामाजिक कराराला औपचारिकस्वरूप दिले आहे.

चौथा मार्ग म्हणजे साध्य करावयाच्या ध्येयाची ठोस व्याख्या होय. या स्पष्ट उद्दिष्टाचा अभाव असलेल्या अनेक देशांतील प्रयत्नत्यांच्या पराभवाचे (“तख्तापलट”) आणि त्रुटी (हुकूमशाही) स्पष्ट करतात. मात्र, या उणीवांच्या पलीकडे जाऊन या चौथ्या मार्गाचे आगमन अटळ आहे कारण तोच जीवनाचा अर्थ आहे, हे या अनुभवांतून दिसून येते.

समाजाचे हे मॉडेल तुम्हाला विचार करायला भाग पाडते का? या मॉडेलशी संबंधित तुमचे काही विचार आहेत का?

आमची इच्छा अशी आहे की ही घोषणा या आशेचा विस्तार करून चौथ्या मार्गाची गुणवत्ता आणि सामग्री सुधारण्यास हातभार लावू शकेल.